როგორ ვადგენთ "აბოს წამების" დაწერის თარიღს?

"აბოს წამებას" წინ უძღვის იოვანე საბანისძისა და სამოელ კათალიკოსის მიმოწერა. კათალიკოსი სთხოვს ავტორს, აღწეროს მათი თანამედროვე  არაბი ჭაბუკის, აბოს, მარტვილობა.   

     ამ მიმოწერიდან რამდენიმე საკითხი ირკვევა: ავტორის ვინაობა, ნაწარმოების შექმნის მიზეზი და ნაწარმოების დაწერის დრო.

1. აბო აწამეს 786 წლის 6 იანვარს.

2. სამოელი ქართლის კათალიკოსი იყო 790 წლამდე.

3. ე.ი. ნაწარმოები დაწერილია 786–790 წლებში. 

   

როგორ ვადგენთ "გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების" დაწერის თარიღს?

  "გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების" დაწერის დრო ზუსტად არის დადგენილი თავად ამ  ნაწარმოებში დაცული ცნობების საფუძველზე.

   1.  თხზულებაში ნათქვამია, რომ გრიგოლი გარდაცვლილა წელთაღრიცხვის ქრონიკონული სათვალავის 81–ე წელს.

2. ქრონიკონის სისტემა 532 წლიან ციკლს მოიცავდა. გამოთვლილია, რომ 780 წელს დამთავრდა 12 ასეთი მოქცევა.

3. ე.ი. გრიგოლი გარდაიცვალა მე–13 მოქცევის 81–ე წელს. 780+81= 861 წელს

4. "ჟამი იყო სთულისაი" ე.ი. ოქტომბერი.


5. 861 წლის ოქტომბრის თვეში 102 წლის გრიგოლი გარდაიცვალა. 

6. ნაწარმოები კი დაწერილია გრიგოლის გარდაცვალებიდან 90 წლის შემდეგ, ე.ი. 861+90=951 წელს

ქალივით თუ ქალისავით? შურდულივით თუ შურდულისავით?

მოსწავლეთა ნაშრომებში ხშირად შეგხვდებათ ასეთი შეცდომა : "ტარიელი ქალისავით ტიროდა", "ბიჭი შურდულისავით გაქანდა".
"ქალისავით" და "შურდულისავით" შეცდომაა. იმისათვის, რომ მოსწავლემ მსგავსი შეცდომა აღარ დაუშვას, უნდა გავახსენოთ თანდებულიანი ბრუნვები და კერძოდ, რომელი თანდებული რომელი ბრუნვის ფორმასთან გამოიეყენება.

 
       –ვით თანდებული ორ ბრუნვას დაერთვის – სახელობითსა და მიცემითს.
სახელობითში მისი გამოყენება შეზღუდულია: მხოლოდ ფუძეთანხმოვნიან სახელებს დაერთვის : კაც–ი–ვით, ქალ–ი–ვით, ლომ–ი–ვით....
   ფუძეთანხმოვნიან სახელებს იშვიათად მიცემითი ბრუნვის თანდებულიანი ფორმაც მოეპოვებათ:


სახელობითი                                მიცემითი 
კაც–ი–ვით             //                    კაც–სა–ვით
ქალ–ი–ვით           //                    ქალ–სა–ვით
ლომ–ი–ვით         //                     ლომ–სა–ვით

ფუძეხმოვნიანი სახელები კი –ვით  თანდებულს მხოლოდ მიცემითის ფორმაზე დაირთავს: ცა–სა–ვით, წყარო–სა–ვით, ბუ–სა–ვით....

   –ვიტ თანდებულთან სახელობითი და მიცემითი ბრუნვების თანაარსებობამ განაპირობა მცდარი ფრომის გაჩენა მათი შერწყმის გზით
შეცდომაა : შურდულისავით, ქალისავით...
უნდა იყოს : შურდულივით, ქალივით
                   ან შურდულსავით, ქალსავით ...

მართლწერის საკითხები ნაცვალსახელებთან დაკავშირებით

                         (II ნაწილი)
    1. ვინ? კითხვითი ნაცვალსახელი, თუნდაც ის მრავალს გამოხატავდეს, ზმნა მხოლობითის ფორმით შეეწყობა: ვინ მოვიდა? (და არა ვინ მოვიდნენ?)
    2. ასევე დაუშვებელია კითხვითი ვინ? და რა? ნაცვალსახელების მრავლობითის    -ებ სუფიქსით წარმოება. თუ გვსურს გამოვხატოთ სიმრავლე, ამისათვის ენას სხვა ხერხისათვის მიუგნია და ეს ხერხია იმავე ნაცვალსახელთა გამეორება.             ვინ და ვინ მოვიდნენ?   რა და რა საგნებს სწავლობთ?                          (და არა ვინები მოვიდნენ? რაებს სწავლობთ?)
    3. ვიღაცა და რაღაცა განუსაზღვრელობითი ნაცვალსახელები მრავლობითში უნდა იყოს შემდეგი ფორმით: ვიღაც-ებ-ი, რაღაც-ებ-ი.                            (და არა ვიღაცეები და რაღაცეები).
    4. ურთიერთ ნაცვასახელით ნაწარმოები სიტყვები იწერება ერთად. მაგალითად,

მართლწერის საკითხები ნაცვალსახელთან დაკავშირებით

( I  ნაწილი)

  დავიმახსოვროთ:
 1.  არსებითი სახელი მხოლობით რიცხვში უნდა გამოვიყენოთ შემდეგ ნაცვალსახელებთან:
• ამდენი, იმდენი ნაცვალსახელთან : ამდენი საქმე, იმდენი წიგნი...
• ყველა, ყოველი ნაცვალსახელთან: ყველა ბავშვი, ყოველი კაცი...
• ზოგი, ზოგიერთი ნაცვალსახელთან: ზოგი მეგობარი, ზოგიერთი კაცი...
• რამდენიმე, რომელიმე ნაცვალსახელთან: რამდენიმე სტუდენტი, რომელიმე მეზობელი...
  2. თავისი და მისი ორივე III პირის კუთვნილებას გამოხატავს, მაგრამ აბსოლუტურად ერთმანეთის ტოლი არ არიან.
   თავისი მაშინ იხმარება, როცა საგანი მოქმედ პირს ეკუთვნის (გოჩამ სკოლაში მიიყვანა თავისი შვილი. - ე.ი. გოჩა შვილის მამაა და შვილი სკოლაში წაუყვანია).  
   მისი გამოყენებულია მაშინ, როცა საგანი მოქმედს არ ეკუთვნის (გოჩამ სკოლაში

რამოდენიმე თუ რამდენიმე?

  ყველაზე ხშირად შეცდომას იწვევს ხმოვნის ზედმეტი ხმარება. ამასთან დაკავშირებით განვიხილავთ ორი ტიპის შეცდომას:
  1. მასწავლებელს ძალიან ხშირად შეუსწორებია, ალბათ, თქვენს რვეულში სიტყვა რამოდენიმე. შესწორების მიზეზი ერთია, ამ სიტყვაში ო ხმოვანი ზედმეტია. უნდა ეწეროს რამდენიმე. არადა, ამ ორი ფორმიდან მოსწავლეები რატომღაც ამჯობინებენ შეცდომიან ფორმას, მაღალფარდოვნად მიაჩნიათ და იმიტომ. ჰგონიათ, ამ სიტყვას ო ხმოვნით თუ გამოიყენებენ უფრო ლამაზი თზხულება ან საუბარი გამოუვათ. :)
     რამდენიმე სიტყვა ასე წარმოიშვა: რამდენი გაჩნდა ძველი ფორმის რაოდენის ნაცვლად. რაოდენი > რავდენი > რამდენი. შემდეგ დაერთო მე- ნაწილაკი და მივიღეთ რამდენი-მე.
   ე.ი. სიტყვა რამდენში მ თვითონ არის ო ხმოვნისაგან მიღებული, ამიტომ ახალი ო-ს დართვა შეცდომაა.

ორი წლის უკან თუ ორი წლის წინ?

    მომხდარი ამბისა თუ ვითარების გადმოსაცემად ზოგიერთი ამბობს :" ეს ამბავი ორი დღის უკან მოხდაო", ხოლო სხვანი კი ამბობენ - "ორი  დღის წინ მოხდაო". რომელია ამ ფორმებიდან სწორი? 
    სწორი გამოთქმაა  "ორი დღის წინ მოხდა." საინტერესო კი ის არის, რომ ერთი და იმავე მოვლენის  აღსანიშნად მნიშვნელობით საპირისპირო და განსხვავებული სიტყვები (წინ და უკან) გამოიყენება და თან ისე, რომ  უმართებულო ფორმამ(ორი დღის უკან), თითქმის განდევნა ტრადიციულად სწორი ფორმა (ორი დღის წინ).
   ეს შეცდომა რომ აღარ დავუშვათ, ამისათვის საჭიროა, გავიაზროთ წინ და უკან სიტყვების მნიშვნელობა.
  წინ გამოიყენება მომხდარი, წინა ვითარების გადმოსაცემად. ეს სიტყვა ძალიან ბევრ სიტყვაშია შემორჩენილი_ გუშინწინ, შარშანწინ, უწინდელი, წინათ, უწინ... და ყველგან ადრინდელ , წინა ვითარებას აღნიშნავს.
  უკან გამოხატავს რაღაცის შემდგომ, მომდევნო, გვიანდელ ვითარებას.
      უკეთ რომ გავიაზროთ , რა განსხვავებაა ამ ორ სიტყვას შორის, დავაკვირდეთ გამოთქმებს : ამას წინათ და მას უკან.  პირველი გამოთქმა (ამას წინათ) ადრინდელ ვითარებას გამოხატავს, ხოლო მეორე (მას უკან) რაღაც მოვლენის შემდეგ მომხდარ ამბავზე მიგვანიშნებს. მას უკან = მას შემდეგ.
    დავიმახსოვროთ, რომ წარსულში მომხდარი ამბის გადმოსაცემად უნდა ვიხმაროთ:
მრავალი საუკუნის წინ // წინათ
ოთხი წლის წინ // წინათ
ერთი თვის წინ // წინათ
ორი კვირის წინ // წინათ
რამდენიმე დღის წინ
ნახევარი საათის წინ,   ხუთი წუთის წინ....
  გავითვალისწინოთ, რაც უფრო მცირეა დროის მონაკვეთი (დღე, საათი, წუთი, წამი) სასურველია, ვიხმაროთ წინ (და არა წინათ). წინათ უფრო ხანგრძლივ პერიოდს (საუკუნე წელი, კვირა)  შეეფერება.

მამაო ზურაბ თუ მამა ზურაბ?

   დღეს საკმაოდ ხშირად გვესმის და ვკითხულობთ : "მამაო ამბობს", " მამაომ თქვა", " მამაოს უთქვამს", "მამაო არჩილი მოვიდა", "მამაო ზურაბმა დაგვლოცა" და ა.შ. ეს იგივეა , რომ გვეთქვა: ბატონო არჩილი მოვიდა, ბატონო ზურაბმა თქვა... ეს ფორმები არასწორია.
  ! სწორია : მამა არჩილი, მამა ზურაბი,  მამა არჩილმა დაგვლოცა, მამა ზურაბმა თქვა და ა.შ.

  ნათესაური ურთიერთობის აღმნიშვნელი სიტყვა მამა რელიგიური მნიშვნელობით ხმარებისას აღნიშნავს როგორც ღმერთს (მამა ღმერთი, მამაზეციერი), ისე მის ამქვეყნიურ განმასახიერებელს _სასულიერო პირს.
   ჩამოთვლილ გამოთქმებში მამა წინამავალი სიტყვაა, იგი ხმოვანზე დამთავრებული არსებითი სახელია, ამიტომ საკუთარ სახელთან შეხამებისას უცვლელია.

იგივე კაცმა თუ იმავე კაცმა?

      დავაკვირდეთ ამ ორ წინადადებას : "იგივე კაცმა მოგვიტანა ამანათი." და "იმავე კაცმა მოგვიტანა ამანათი". თქვენი აზრით რომელია სწორი?
   ძალიან ხშირად ამბობენ და გვესმის :"იგივე მოთხრობას გვასწავლიან, რაც ვისწავლეთ შარშან", "ერთი და იგივეს გიმეორებ და არ გესმის" და ა.შ. ეს არასწორია!!!
   სწორი ფორმების დასადგენად საჭიროა, თვალი გადავავლოთ, როგორ იბრუნება იგი ნაცვალსახელი.
  იგი ნაცვალსახელი, სახელობითის გარდა, ყველა დანარჩენ ბრუნვაში იცვლის ფუძეს და წარმოდგენილია მა_ ფუძის სახით. ვამბობთ,  იგი მოვიდა, მაგრამ სხვა ბრუნვებში არის _   მან (თქვა), მას (მოეწონა), მისით (აღვფრთოვანდით) და ა.შ.
   იგივე სიტყვა ნაწარმოებია იგი ნაცვალსახელისაგან და -ვე ნაწილაკისაგან. ბრუნებისას იგივე ნაცვალსახელიც  მა- ფუძეს ინაცვლებს.
   იგივე სიტყვა შედის გამოთქმაში ერთი და იგივე, რომელიც სამი სიტყვისაგან შედგება

ეხლა თუ ახლა?

   ალბათ, ძალიან ხშირად გაგვიგია და გვითქვამს: "ეხლა ვამზადებ დავალებას", "ესეთი კარგი ფილმი არასდროს მიონახავს", "იქეთ გაიხედე, ანა მოდის" და ა.შ. ვამბობთ ამას და არც კი ვიცით, რომ შეცდომას ვუშვებთ. სწორია: "ახლა ვამზადებ დავალებას", "ასეთი კარგი ფილმი არასდროს მინახავს", "იქით გაიხედე, ანა მოდის".
     არადა, თუკი ეხლა ფორმას ხშირად ვხმარობთ, ასევე შეცდომით ვიტყვით ფორმებს : ეხლავე, ეხლახან, ეხლანდელი... ეს ფორმებიც ასევე არასწორი ფორმებია.
    დავიმახსოვროთ, სწორია: ახლა, ახლავე, ახლახანს, ახლანდელი...
  სწორი ფორმების შერჩევა გაგვიადვილდება, თუ გავიხსენებთ ამ სიტყვების მონაწილეობით შედგენილ რთულ სიტყვებს, რომელთაც ერთადერთი ფორმე აქვთ. ასეთია: ხელახალი, ხელახლა.
    სწორი ფორმებია: ასე, ასევე, ასე შემდეგ, ასეთი, ასეთნაირი, ასეთნაირად....
  ამა თუ იმ ადგილის მისათითებლად, როცა პირველ პირთან (ჩემთან, ჩვენთან) სიახლოვეს ვგულისხმობთ, ვიყენებთ აქ, აქეთკენ, აქედან ზმნისართებს; ხოლო მესამე პირთან (მასთან, მათთან) სიახლოვის საჩვენებლად იქ, იქით, იქიდან, იქითკენ ზმნისართები გამოიყენება.  ამ ფორმების ხმარებისას დიდი სიჭრელე შეინიშნება, ამბობენ აქით, აქიდან, აქითკენ, რაც შეცდომააა, ასევე ხმარობენ იქეთ, იქედან, იქეთკენ, რაც ასევე შეცდომაა.
    ამდენი ფორმიდან სწორის შესარჩევად , უნდა დავიმახსოვროთ წესი: თუ ზმნისართი იწყება ი ხმოვნით, მომდევნო ხმოვანიც ი იქნება.
 მაგალითად, იქით (და არა იქეთ), იქიდან (და არა იქედან), იქითკენ (და არა იქეთკენ).
    თუ ზმნისართი იწყება ა ხმოვნით, მაშინ მომდევნო ხმოვნად გვექნება ე ხმოვანი.
მაგალითად,  აქეთ (და არა აქით), აქედან (და არა აქიდან), აქეთკენ (და არა აქითკენ).
    სწორი ფორმებია: აქეთ, აქედან, აქეთკენ, იქით, იქიდან, იქითკენ...

2010 წელში თუ 2010 წელს?

     საუბრისას ძალიან ხშირად გვიწევს დროის დაკონკრეტების მიზნით რიცხვის, თვისა თუ წლის დასახელება. ამისათვის ორი გზა არსებობს:
   1. ვასახელებთ თარიღს სრულად, ანუ ვამბობთ თვესაც და რიცხვსაც, ან წელსაც და რიცხვსაც, ან წელს, რიცხვს და დღეს ერთდროულად . მაგალითად, "ექსკურსიაზე მივდივართ 5 აპრილს", "დიდგორის ბრძოლა მოხდა 1121 წელს", "მე დავიბადე 1981 წელს, 13 ნოემბერს, პარასკევს".
   2. არის შემთხვევები, როცა ცნობილია მოქმედების დრო და დაზუსტების მიზნით ვამბობთ მხოლოდ რიცხვს, მაშინ გვაქვს ხოლმე ასეთი ფორმები: "ექსკურსიაზე მივდივართ 5-ში", "ტრაგიკული ამბავი მოხდა 37-ში", "მე დავიბადე 13-ში".
   თუ დავაკვირდებით პირველ პუნქტში ჩამოთვლილ თარიღებს, აღმოვაჩენთ, რომ თარიღის გადმოსაცემად გამოყენებულია მიცემითი ბრუნვა: წელ-ს, აპრილ-ს, ნოემბერ-ს, პარასკევ-ს.
   ხოლო მეორე შემთხვევაში გამოყენებულია -ში თანდებული(მიცემითი ბრუნვის ნიშანი წარმოდგენილი არ არის): 5-ში, 13-ში, 37-ში. ასეთ დროს იგულისხმება, რომ რომელ თვეზეა საუბარი ცნობილია და მხოლოდ რიცხვის დასახელებაა საჭირო. ან ყველამ იცის , რომელ წელზეა საუბარი და მხოლოდ ბოლო ორ ციფრს ვასახელებთ ("ტრაგიკული ამბავი მოხდა 37-ში").
     გავრცელებული შეცდომა დაკავშირებულია შემოკლებულ გამოთქმასთან, რომელიც

მე უარვყოფ თუ მე ვუარყოფ? მე ავადმყოფობ თუ ვავადმყოფობ?

       S₁ პირის ნიშანი (ვ– პრეფიქსი) გაუგებრობას იწვევს ზოგიერთი რთული ზმნის შემთხვევაში. რთული ზმნა ორი ნაწილისგან შედგება – ზმნური ფუძისა და მეშველი ზმნისგან. 

შენ  უარყოფ                    შენ ნათელყოფ                შენ უკუაგდებ

                      მე?                                  მე?                            მე?

ის  უარყოფს                    ის ნათელყოფს               ის უკუაგდებს

   S₂ და S₃ პირების შემთხვევაში ნათელი სურათია: პირველ შემთხვევაში ნიშანი არ აქვს (შენ უარყოფ), მეორე შემთხვევაში კი სუფიქსი –ს დაერთვის ზმნას ბოლოში (ის უარყოფს).

    S₁ პირის  შემთხვევაში კი ორი პარალელური ფორმა (მე უარვყოფ და მე ვუარყოფ) გხვდება და ამათგან ერთია სწორი. 

   დავიმახსოვროთ 1. თუ ზმნის მეორე ნაწილი არის ყოფა ზმნა და                                                       ის პირიანი ფორმითაა წარმოდგენილი (და არა მიმღეობით), მაშინ პირის ნიშნებს ვურთავთ ყოფა ზმნას და არა ზმნის პირველ ნაწილს.

სწორია: მე  ნათელვყოფ


                                            მე  უარვყოფ

დავიმახსოვროთ 2. თუ რთული ზმნის მეორე კომპონენტი რომელიმე სხვა პირიანი ზმნაა, მაშინ პირის ნიშანი დაერთვის ზმნის მეორე ნაწილს და არა პირველს.

სწორია: მე  უკუვაგდებ

დავიმახსოვროთ 3. თუ ზმნას მეორე კომპონენტად აქვს მიმღეობა ან სახელი (და არა ზმნის პირიანი ფორმა), მაშინ პირის ნიშნანს ვურთავთ თავში. 

სწორია:    მე  ვავადმყოფობ

               მე  ვენამახვილობ

               მე  ვქედმაღლობ

დავიმახსოვროთ 4. თუ რთული ზმნის მეორე ნაწილია ვარ ზმნა, პირის ნიშანი თავშიც დაერთვის.   

სწორია: მე  მივრბივარ

მე უთხარი თუ მე ვუთხარი? მე ვარჯიშობ თუ მე ვვარჯიშობ?

    S₁ პირის პრეფიქსი ვ– ხშირად გამოტოვებულია და ვხვდებით უმართებულო ფორმებს: მე უთხარი, მე ოცნებობ და ა.შ.  ამ ტიპის შეცდომებს განაპირობებს ბაგისმიერი უ და ო ხმოვნები, რომლებიც ზმნების დასაწყისშია. ასეთ შემთხვევაში წარმოთქმისას ვ– პრეფიქსი არ ისმის და ამდენად, აღარც წერენ.

      ეს უხეშ შეცდომად ითვლება, რადგან ვ– პრეფისის გამოტოვების გამო I და II პირის ფორმები ერთმანეთს ემთხვევა. 

მე 

                                         უთხარი     (?)

შენ  

დავიმახსოვროთ, აუცილებლად უნდა დავწეროთ  S₁ პირის ნიშანი–  ვ– .

მე

ვურჩევ

ვურჩობ

ვუთხარი

ვუვსებ

ვუყურებ

ვოცნებობ

ვუხმობ

1.გამონაკლისია ზმნები მოვალ და მოვედი. ამ ზმნებში პირის ნიშანი ვ– დაკარგულია და არ იწერება. ეს დარღვევად არ ითვლება, ამ ზმნების I  და II  პირის ფორმები არ ემთხვევა ერთმანეთს

მე მოვედი – შენ მოხვედი.             

  2. ზოგიერთ მოსწავლეს, რომელსაც ძალიან ეშინია, რომ შეცდომა არ გაეპაროს, მეორე უკიდურესობა 

ემართება ხოლმე და წერს ფორმებს ვვოცნებობ, ვვურჩობ. ამასთან დაკავშირებით უნდა აღინიშნოს, რომ 

უხეშ შეცდომად ითვლება როგორც პირის ნიშნის გამოტოვება, ასევე პირის ნიშნის მოჭარბებულად 

გამოყენება.   

თუ ზმნა პირველი პირისაა (ანუ სუბიექტად შეეწყობა მე, ჩვენ ნაცვალსახელები) მას ყველა შემთხვევაში უნდა ჰქონდეს პირის ნიშანი ვ–, გარდა ორი გამონაკლისისა (მოვედი, მოვალ). 

   


     

სასერტიფიკაციო გამოცდის გრამატიკული ნაწილი

 ქართული ენისა და ლიტერატურის სასერტიფიკაციო ტესტებში გრამატიკული ნაწილიც რომ არის წარმოდგენილი, არ უნდა დაგვავიწყდეს.  ბოლო ერთი კვირა სულ ლიტერატურას ჩავკირკიტებ, კარგია, რომ გამახსენდა. :)     
     გრამატიკული ნაწილის მომზადებაში დაგეხმარებათ ჩემი ბლოგის რუბრიკები : რომელია სწორი? და უფრო მეტი გრამატიკა. (იხ. სარჩევში). 
  ეს სტატიები თავის დროზე ჩემი მოსწავლეებისთვის გავამზადე და ისიც არის მითითებული, რა უნდა იცოდნენ , რომ ესა თუ ის შეცდომა არ დაუშვან. ფორმულირება ზუსტად ისეთია, როგორიც გამოცდაზე მოითხოვება. გადახედეთ, შეიძლება გამოგადგეთ კიდეც. 

დ.გურამიშვილი – „დავითიანი“

   „დავითიანს“ საინტერესო კომპოზიციური აგებულება აქვს. ავტობიოგრაფიულობა კი მისი ერთ–ერთი ძირეული თავისებურებაა. დ.გურამიშვილის ცხოვრებისეული ფაქტები იგავურ–სიმბოლურ გააზრებაში იკარგება.

    ნებისმიერი ადამიანი შეგვიძლია წარმოვადგინოთ სამი სახით (სამსახოვანია)

1. კერძო პირია (სახელი და გვარი აქვს, მისთვის დამახასიათებელი გარეგნობა და მდგომარეობა  და .აშ.) გააჩნია.

1.    კონკრეტული ერის წარმომადგენელია (ეროვნული ნიშნით ხასიათდება, რომელიმე ნაციის წარმომადგენელია, ერისკაცია)
2.      ადამიანია (ზოგადად ადამიანთა რასას განეკუთვნება, იმას გრძნობს და განიცდის, რასაც ზოგადად ადამიანები).

დ.გურამიშვილიც საკუთარ თავს სამი სახით წარმოგვიდგენს:

•        I.            დ.გურამიშვილი, როგორც კერძო პირი, ჩანს „დავითიანის“ იმ თავებში, რომელიც მის თავგადასავალს მოგვითხრობს;
•     II.            დ.გურამიშვილი, როგორც ერისკაცი, ჩანს „ქართლის ჭირის“ ამსახველ სტროფებში;
•  III.            დ.გურამიშვილი, როგორც ზოგადად ადამიანი, ადამიანური სატკივარით და განცდით, წარმოჩნდება რელიგიურ ჰიმნებში და ბიბლიურ სიუჟეტებში, რომლებიც ჩართულია „დავითიანში“.

  „დავითიანის“ კომპოზიციური თავისებურების შესახებ არაერთხელ აღუნიშნავთ.

ტროპი

          ტროპი (ბერძნ. tropos) - გადატანითი მნიშვნელობით ხმარებული ყველა სიტყვა, წინადადება.
    ტროპის ბუნება არაპირდაპირი მნიშვნელობით გამოყენების ხასიათით ისაზღვრება. სიტყვის გადატანითი მნიშვნელობით ხმარება სიტყვას ხდის პოეტურს, მეტყველებას ექსპრესიულს და აზრს მრავალფეროვანს.
  ტროპის სახეებია: შედარება, მეტაფორა, გაპიროვნება, ეპითეტი, ჰიპერბოლა, სიმბოლო, ირონია, ალეგორია, პერიფრაზი, სინეკდოქე, მეტონომია, ლიტოტესი.
  ტროპის ყველა სახე თავდაპირველად გამოიყენებოდა ლექსიკის შესავსებად, მაგრამ შემდეგ იქცა მხატვრული ნაწარმოების სამკაულად.

"შუშანიკის წამების" დაწერის თარიღის გამოთვლა

• ნაწარმოებში ვკითხულობთ, რომ ვარსქენი ირანში წავიდა პეროზის მეფობის მერვე წელს.
• პეროზი გამეფდა 459 წელს.
• ვარსქენი თუ მისი მეფობის მერვე წელს წასულა ირანში, ე,ი, 459+8= 467 წელს წასულა. 
• ვარსქენი ქართლში დაბრუნდებოდა 468 წელს;
• პირველად შუშანიკი აწამა 469 წლის 8 იანვარს.
• მეშვიდე წელს დასნეულებული დედოფალი გარდაიცვალა, ე.ი. 469+6= 475 წელს. 
• 475 წლის 17 ოქტომბერს ("სთულის" თვეს) შუშანიკი გარდაიცვალა;
• ვახტანგ გორგასალმა ვარსქენი სიკვდილით დასაჯა 482 წელს. 
• თხზულება დაწერილია შუშანიკის გარდაცვალების შემდეგ და ვარსქენის დასჯამდე  – 475–482 წლებში . 

პროლოგის რამდენიმე სტროფის განმარტებისთვის

"რომელმან შექმნა სამყარო ძალითა მით ძლიერითა,
ზეგარდმო არსნი სულითა ყვნა ზეცით მონაბერითა,
ჩვენ, კაცთა, მოგვცა ქვეყანა, გვაქვს უთვალავი ფერითა,
მისგან არს ყოვლი ხელმწიფე სახითა მის მიერითა."

1. "რომელმან" აქ ჩვენებითი ნაცვალსახელია, რომელიც პირდაპირ აღნიშნავს ღმერთს – მან შექმნა სამყარო.
2. "სამყარო" ამ კონტექსტში არ ნიშნავს ქვეყანას და წუთისოფელს. ღვთაების მიერ ქვეყნის შექმნა გააზრებულია, როგორც ერთისგან სიმრავლის წარმოქმნა,
"სამყაროში", შუალედურ, ზემიღმურ შრეში, თავმოყრილია ყველა საგნის თუ მოვლენის წინასახე, იდეა.
მაგალითად, "სამყაროში" არსებობს ადამიანის იდეა, წინასახე, ხოლო ამქვეყნად არსებობს ამ იდეის განხორციელებული ფორმა, უამრავი ადამიანი ჩვენი სახით. და ასე იქ ყველაფრის იდეა და წინასახეა, რასაც ამ ქვეყნად სიმრავლის სახით ვხვდებით. "სამყაროდან" ეს იდეები მოიფინება დედამიწაზე, "ჩვენ კაცთა მოგვცა ქვეყანა, გვაქვს უთვალავი ფერითა". ეს "უთვალავი ფერი" სიმრავლეს გულისხმობს.
3. "მისგან არს ყოვლი ხელმწიფე" – ამქვეყნიური მეფობა ღვთიურ ზეუფლობას განასახიერებს. (მსგავსი აზრია გატარებული "გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაშიც", სადაც გრიგოლი აშოტ კურაპალატის საგვარეულოს დავით წინასწარმეტყველს უკავშირებს).

შოთა რუსთაველი – "ვეფხისტყაოსანი" (პროლოგი)

    „ვეფხისტყაოსნის“ პროლოგი ძალიან მნიშვნელოვანი ნაწილია პოემის გასაგებად. ანტიკურ ეპოქაშიც და შუასაუკუნეებშიც ლიტერატურულ ნაწარმოებს  საკმაოდ ხშირად წაუმძღვარებდნენ შესავალს (პროლოგს), სადაც ასახელებდნენ ღვთაებას, მეფეებს, მთავრებს ან უბრალოდ, დამკვეთებს, გამოთქვამდნენ ხოლმე ფილოსოფიურ ან თეორიულ–ლიტერატურულ შეხედულებებს და ა.შ. „ვეფხისტყაოსნის“ ძირითად ტექსტსაც უძღვის პროლოგი, სადაც ჩამოთვლილი პუნქტებია განხილული.

      პროლოგი სტრუქტურულად რამდენიმე ნაწილად შეგვიძლია, დავყოთ.

    I ნაწილში ნახსენებია ღმერთი, მეფე, მთავარი გმირი, პოემის ავტორი, პოემის ფაბულა. ამის შემდეგ, II ნაწილში, კი ავტორი საუბრობს ფილოსოფიურ, თეორიულ, ლიტერატურულ საკითხებზე. კერძოდ, ადამიანის ორ უმთავრეს უნარზე: შემოქმედებით უნარზე (შაირობაზე) და სიყვარულის უნარზე (მიჯნურობაზე).  

თავისებურება 1.  პროლოგში რუსთაველი ჩამოთვლის შაირობისა და მიჯნურობის სახეებს, თითოეულის მახასიათებელ და ამოსაცნობ ნიშან–თვისებებსაც  წარმოგვიდგენს,

არეოპაგიტიკა

     "ვეფხისტყაოსნის" სწავლებისას  (განსაკუთრებით, პროლოგის შესწავლისას) მასწავლებელი გვერდს ვერ აუვლის ფსევდო დიონისე არეოპაგელის და მისი შემოქმედების ხსენებას.
 ვინ იყო დიონისე არეოპაგელი? ვის გულისხმობენ, როცა ასახელებენ ფსევდო დიონისე არეოპაგელს? რა არის არეოპაგიტიკა? რა გავლენა აქვს ყოველივე ამას "ვეფხისტყაოსანზე"? რატომ უნდა ვიცოდეთ ეს ყველაფერი, როცა ვასწავლით "ვეფხისტყაოსანს"? 

 ნაწილი I. 
      არეოპაგიტიკა ბერძნულ ენაზე დაწერილ თხზულებათა კორპუსია, რომელიც შედგება 4 ტრაქტატისა და 10 ეპისტოლესგან. არეოპაგიტიკა პროკლეს ფილოსოფიის ქრისტიანული გადამუშავებაა. ამგვარი ფორმით ნეოპლატონიზმს გზა გაეხსნა შუა საუკუნეების ქრისტიანულ სამყაროში და დიდი გავლენაც იქონია ქრისტიანულ  აზროვნებაზე.
     არეოპაგიტიკა დაიწერა V საუკუნის  II ნახევარში. ცნობილი გახდა  VI საუკუნის დასაწყისში, მაგრამ უცნობმა ავტორმა I საუკუნის მოღვაწეს – დიონისე არეოპაგელს– მიაწერა. დიონისე არეოპაგელი I საუკუნის მოღვაწე და ათენის არეოპაგის (ხელისუფლების ორგანო ძველ ათენში) წევრი იყო, ქრისტიანობის მიღების შემდეგ ათენის ეპისკოპისი გამხდარა. სახელი გაითქვა მას შემდეგ, რაც V საუკუნის  II ნახევარში არეოპაგიტული კორპუსის ავტორობა მიაწერეს.

პეტრე იბერი

 
       ნამდვილი ავტორის ვინაობის დასადგენად მეცნიერებმა მრავალი ჰიპოთეზა წამოაყენეს. ნუცუბიძე–ჰონიგმანის კონცეფციის მიხედვით, ეს კორპუსი ეკუთვნის ქართველ მოაზროვნეს – პეტრე იბერს.
   პეტრე იბერი (411–491 წ.წ.) ქართველი თეოლოგი და ფილოსოფოსი, ქრისტიანული ნეოპლატონიზმის ფუძემდებელია. პეტრე იბერი იყო იბერიის მეფის, ბუზმარის, შვილი, ბაკურ დიდის შვილიშვილი. პეტრე იბერს  ერისკაცობაში ერქვა მურვანი (სირიულად – ნაბარნუგი). მის აღსაზრდელად კოლხეთიდან მოუწვევიათ ცნობილი ქართველი ფილოსოფოსი მიტრიდატე ლაზი.
   423 წელს ბიზანტიის კეისრის, თეოდოსიუს II–ის, მოთხოვნით მურვანი ამალითურთ კონსტანტინოპოლს წარგზავნეს მძევლად. მურვანს ბავშვობიდანვე დიდი ნიჭი გამოუვლენია და კარგი განათლებაც მიუღია. მოგვიანებით მურვანს აღარ აკმაყოფილებს სასახლე, იქ გავცელებული დიოფიზიტური იდეოლოგია და რამდენიმე ქართველთან ერთად გაიპარა პალესტინაში. იერუსალიმში მურვანი აღიკვეცა ბერად, ეწოდა პეტრე, 445 წელს აკურთხეს მღვდლად.
 
        არეოპაგიტიკა ითარგმნა სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის ქართულადაც. ეფრემ მცირისეულმა თარგმანმა დიდი გავლენა იქონია ქართული ფილოსოფიური აზრის ჩამოყალიბებაზე, განსაკუთრებით კი – რუსთაველის ფილოსოფიური შეხედულებების ფორმულირებაზე.